سرمایهگذاری در بازار بورس همیشه نیازمند آگاهی و بررسی دقیق است. پذیرهنویسی و عرضه اولیه دو روش مهم برای ورود به سهام شرکتها هستند که هر کدام ویژگیها، مزایا و ریسکهای خاص خود را دارند. شناخت تفاوتها و نکات کلیدی این دو روش به شما کمک میکند تصمیم هوشمندانهتری بگیرید و سرمایه خود را بهتر مدیریت کنید.
پذیرهنویسی چیست؟
پذیرهنویسی یکی از روشهای تأمین سرمایه در بازار بورس است که طی آن یک شرکت تازهتأسیس یا در حال تأسیس، بخشی از سرمایه خود را به عموم مردم میفروشد تا منابع مالی لازم برای شروع یا توسعه فعالیتش را جذب کند.
به زبان ساده، در پذیرهنویسی شما قبل از اینکه شرکت بهطور کامل وارد بورس شود، سهام آن را میخرید و در تأسیس یا افزایش سرمایه شرکت مشارکت میکنید.
مطالب مرتبط: عرضه اولیه سهام چیست و چگونه کار میکند؟
مراحل انجام پذیرهنویسی در بورس ایران
مراحل انجام پذیرهنویسی در بورس ایران بهصورت کلی در چند گام مشخص انجام میشود که آشنایی با آنها به شما کمک میکند آگاهانهتر سرمایهگذاری کنید:
- تصمیم شرکت برای تأمین سرمایه
در مرحله اول، شرکت تصمیم میگیرد برای راهاندازی، توسعه فعالیت یا افزایش ظرفیت تولید خود، از طریق بازار سرمایه تأمین مالی کند.
این تصمیم معمولاً زمانی گرفته میشود که شرکت به منابع مالی قابلتوجه نیاز داشته باشد و بخواهد بهجای دریافت وام بانکی، بخشی از مالکیت خود را به سرمایهگذاران واگذار کند. در این مرحله، ساختار سرمایه و میزان سهام قابل عرضه نیز مشخص میشود.
- تهیه و انتشار امیدنامه
پس از تصمیمگیری، شرکت موظف است سندی رسمی به نام امیدنامه تهیه کند که شامل اطلاعات کامل درباره فعالیت شرکت، وضعیت مالی، برنامههای آینده، میزان سرمایه موردنیاز و ریسکهای احتمالی است. این سند به سرمایهگذاران کمک میکند تا با آگاهی کامل درباره آینده شرکت تصمیمگیری کنند. امیدنامه معمولاً از طریق سامانه کدال در دسترس عموم قرار میگیرد.
- بررسی و تأیید سازمان بورس
در این مرحله، سازمان بورس و اوراق بهادار مدارک و اطلاعات ارائهشده توسط شرکت را بررسی میکند تا از شفافیت، صحت اطلاعات و رعایت قوانین اطمینان حاصل شود. اگر مدارک کامل و مورد تأیید باشد، مجوز رسمی پذیرهنویسی صادر میشود. بدون این مجوز، شرکت اجازه جذب سرمایه از عموم مردم را ندارد.
- اعلام شرایط و زمان پذیرهنویسی
پس از دریافت مجوز، جزئیات پذیرهنویسی شامل زمان شروع و پایان، قیمت هر سهم، تعداد سهام قابل عرضه و محدودیتهای خرید بهصورت رسمی اعلام میشود. این اطلاعات از طریق سایت بورس، سامانه کدال و کارگزاریها منتشر میگردد تا همه سرمایهگذاران فرصت برابر برای شرکت در پذیرهنویسی داشته باشند.
- ثبت سفارش توسط سرمایهگذاران
در بازه تعیینشده، سرمایهگذاران میتوانند با مراجعه به سامانه معاملاتی کارگزاری خود، سفارش خرید سهام پذیرهنویسی را ثبت کنند. در این مرحله، مبلغ موردنیاز بهصورت موقت در حساب سرمایهگذار مسدود میشود. ثبت سفارش معمولاً ساده است و مشابه خرید عرضه اولیه انجام میشود.
- تخصیص سهام به متقاضیان
پس از پایان مهلت پذیرهنویسی، میزان تقاضای ثبتشده بررسی میشود. اگر تعداد درخواستها بیشتر از سهام عرضهشده باشد، سهام بهصورت عادلانه و نسبی بین متقاضیان تقسیم میشود. در این حالت، هر فرد ممکن است تعداد کمتری سهم نسبت به درخواست خود دریافت کند.
- ثبت نهایی سهام در پرتفوی
بعد از مشخص شدن تعداد سهام تخصیصیافته، مبلغ نهایی از حساب سرمایهگذار کسر شده و سهام به پرتفوی بورسی او اضافه میشود. از این مرحله به بعد، فرد بهعنوان سهامدار رسمی شرکت شناخته میشود، هرچند ممکن است هنوز امکان معامله سهم وجود نداشته باشد.
- پذیرش شرکت در بورس یا فرابورس
پس از تکمیل پذیرهنویسی، شرکت باید مراحل پذیرش در بورس یا فرابورس را طی کند. در این فرآیند، وضعیت مالی، شفافیت اطلاعات و عملکرد مدیریتی شرکت دوباره بررسی میشود. در صورت تأیید نهایی، نماد معاملاتی شرکت بهطور رسمی در بازار درج میشود.
- آغاز معاملات رسمی سهام
در آخرین مرحله، معاملات سهام شرکت در بازار سرمایه آغاز میشود و سرمایهگذاران میتوانند سهام خود را خرید و فروش کنند. از این زمان به بعد، قیمت سهم بر اساس عرضه و تقاضا در بازار تعیین میشود و امکان کسب سود یا زیان برای سهامداران فراهم میگردد.
چه شرکتهایی از پذیرهنویسی استفاده میکنند؟
در زمینه مالی و سرمایهگذاری، پذیرهنویسی (Underwriting) معمولاً به عملی گفته میشود که طی آن یک یا چند شرکت تامین سرمایه / بانک سرمایهگذاری متعهد میشوند سهمهای یک عرضه اولیه (IPO) یا اوراق بدهی را از شرکت صادرکننده بخرند و سپس به سرمایهگذاران بفروشند. یعنی ریسک فروش کامل عرضه را تا حد مشخصی قبول میکنند.
شرکتهایی که معمولاً از پذیرهنویسی استفاده میکنند
در ایران و جهان، شرکتهایی که میخواهند:
در بورس (یا فرابورس) عرضه اولیه شوند
اوراق مشارکت، اوراق اجاره، صکوک منتشر کنند
باید از خدمات پذیرهنویسی استفاده کنند تا مطمئن شوند عرضه با موفقیت انجام میشود.
مثالهای رایج
این شرکتها از پذیرهنویسی استفاده میکنند:
- شرکتهای صنعتی
- شرکتهای پتروشیمی
- بانکها
- شرکتهای خدماتی
- شرکتهای فناوری
برای مثال:
یک شرکت پتروشیمی که میخواهد بخش از سهام خود را در بورس عرضه کند، برای انجام IPO از پذیرهنویسان کمک میگیرد.
یک بانک که میخواهد اوراق بدهی منتشر کند، پذیرهنویسان را استخدام میکند تا بازار را برای این اوراق بسنجند و اگر لازم باشد خودشان بخرند.
انواع پذیرهنویسی
پذیرهنویسی در بازار سرمایه به روشهای مختلفی انجام میشود که هرکدام سطح ریسک و تعهد متفاوتی دارند. مهمترین انواع پذیرهنویسی عبارتاند از:
پذیرهنویسی تعهدی (Firm Commitment)
در این روش، پذیرهنویس کل اوراق یا سهام را از شرکت میخرد و سپس خودش به سرمایهگذاران میفروشد.
ویژگیها:
- ریسک اصلی با پذیرهنویس است
- اگر اوراق فروش نرود، خودش نگه میدارد
- برای شرکت بسیار مطمئن است
کاربرد:
معمولاً برای شرکتهای بزرگ و معتبر
پذیرهنویسی به بهترین تلاش (Best Effort)
در این روش، پذیرهنویس فقط تلاش میکند اوراق را بفروشد، اما تضمینی برای فروش کامل نمیدهد.
ویژگیها:
- ریسک با شرکت است
- پذیرهنویس فقط واسطه فروش است
- هزینه کمتر دارد
کاربرد:
برای شرکتهای کوچکتر یا پرریسکتر
پذیرهنویسی حداقلی (Minimum Commitment)
در این روش، عرضه فقط زمانی انجام میشود که حداقل مقدار مشخصی فروش برود.
ویژگیها:
- اگر حداقل فروش تأمین نشود، عرضه لغو میشود
- ریسک بین دو طرف تقسیم میشود
کاربرد:
برای پروژهها و شرکتهای نوپا
پذیرهنویسی مشارکتی (Syndicate Underwriting)
چند نهاد مالی بهصورت مشترک پذیرهنویسی را انجام میدهند.
ویژگیها:
- ریسک بین چند شرکت تقسیم میشود
- برای عرضههای بزرگ استفاده میشود
کاربرد:
عرضههای بزرگ و ملی
پذیرهنویسی با تعهد خرید باقیمانده
(Standby Underwriting)
در این روش، اگر بخشی از اوراق فروش نرود، پذیرهنویس متعهد میشود باقیمانده را بخرد.
ویژگیها:
- ترکیبی از تعهدی و بهترین تلاش
- ریسک متوسط
کاربرد:
افزایش سرمایه شرکتها از محل آورده نقدی
مزایا پذیرهنویسی
پذیرهنویسی در بازار سرمایه مزایای مهمی هم برای شرکتها و هم برای سرمایهگذاران دارد. مهمترین مزایای پذیرهنویسی عبارتاند از:
- تأمین سریع سرمایه: پذیرهنویسی باعث میشود شرکتها بتوانند در مدت کوتاه، سرمایه موردنیاز خود را جذب کنند و پروژههای توسعهای را اجرا کنند.
- کاهش ریسک فروش سهام یا اوراق: در روشهای تعهدی، پذیرهنویس متعهد میشود اوراق را بخرد؛ بنابراین شرکت نگران فروش نرفتن عرضه نیست.
- افزایش اعتبار و اعتماد بازار: همکاری با نهادهای معتبر مالی، باعث میشود سرمایهگذاران به شرکت اعتماد بیشتری داشته باشند.
- قیمتگذاری حرفهای: پذیرهنویسان با تحلیل بازار، ارزش واقعی سهام یا اوراق را بهتر تعیین میکنند و از قیمتگذاری اشتباه جلوگیری میشود.
- صرفهجویی در زمان و هزینه: مدیریت مراحل عرضه (تبلیغات، ثبت سفارش، هماهنگی با بورس) بر عهده پذیرهنویس است و بار اجرایی شرکت کاهش مییابد.
ریسکهای سرمایهگذاری در پذیرهنویسی
ریسکهای سرمایهگذاری در پذیرهنویسی (عرضه اولیه صندوقها یا سهام جدید) شامل موارد زیر است:
- ریسک عدم سوددهی در کوتاهمدت: برخلاف تصور عموم، همه پذیرهنویسیها سودده نیستند. ممکن است بعد از شروع معاملات، قیمت سهم یا واحد صندوق رشد نکند یا حتی کاهش یابد.
- ریسک ارزشگذاری نادرست: گاهی قیمت پذیرهنویسی بالاتر از ارزش واقعی دارایی تعیین میشود. در این حالت، پس از ورود به بازار، قیمت اصلاح میشود و سرمایهگذار متضرر میشود.
- ریسک نقدشوندگی پایین: در برخی پذیرهنویسیها (بهویژه صندوقها)، ممکن است مدتی امکان فروش وجود نداشته باشد یا حجم معاملات کم باشد و نتوانید سریع دارایی خود را نقد کنید.
- ریسک عملکرد ضعیف مدیریت: در صندوقها، عملکرد مدیر صندوق نقش مهمی دارد. مدیریت ضعیف میتواند باعث بازدهی پایین یا زیان شود.
- ریسک شرایط کلی بازار: اگر بازار بورس در رکود یا روند نزولی باشد، حتی پذیرهنویسیهای خوب هم ممکن است افت قیمت داشته باشند.
- ریسک نبود سابقه معاملاتی: در پذیرهنویسی، دارایی سابقه قیمتی ندارد. بنابراین تحلیل دقیق سختتر است و تصمیمگیری بیشتر بر اساس پیشبینی انجام میشود.
- ریسک تأخیر در بازگشایی نماد: گاهی بعد از پایان پذیرهنویسی، نماد با تأخیر وارد تابلو معاملات میشود و سرمایه برای مدتی بلوکه میماند.
- ریسک وابستگی به پروژه یا دارایی پایه: در برخی پذیرهنویسیها (مثل صندوقهای پروژه)، سودآوری وابسته به موفقیت یک پروژه خاص است که خودش ریسک بالایی دارد.
عرضه اولیه چیست؟
عرضه اولیه سهام (IPO) یا Initial Public Offering به فرایندی گفته میشود که یک شرکت خصوصی برای اولین بار بخشی از سهام خود را به عموم مردم میفروشد و وارد بازار بورس میشود.
هدف اصلی عرضه اولیه عبارت است از:
- جذب سرمایه برای توسعه فعالیتها و پروژههای شرکت
- افزایش شناخت و اعتبار شرکت در بازار
- فراهم کردن فرصت برای سرمایهگذاران جهت خرید سهام در ابتدای ورود آن به بازار
در این فرایند، شرکت معمولاً با همکاری بانک یا موسسه تأمین سرمایه (underwriter)، تعداد مشخصی سهم را به قیمت تعیین شده به سرمایهگذاران ارائه میدهد و پس از پایان پذیرهنویسی، سهم در تابلو بورس قابل معامله میشود.
فرآیند عرضه اولیه در بورس
فرآیند عرضه اولیه سهام در بورس معمولاً چند مرحله مشخص دارد که به شکل زیر انجام میشود:
- تصمیم شرکت برای ورود به بورس
شرکت تصمیم میگیرد برای جذب سرمایه و افزایش اعتبار، بخشی از سهام خود را به عموم عرضه کند. در این مرحله، هماهنگی اولیه با سازمان بورس و اوراق بهادار انجام میشود.
- انجام ارزیابی و تهیه مستندات
شرکت گزارشهای مالی و عملکرد خود را آماده کرده و بیانیه پذیرش و امیدنامه (Prospectus) را تهیه میکند. این مستندات شامل اطلاعات شرکت، داراییها، ریسکها و هدف از عرضه است.
- تعیین قیمت و تعداد سهام قابل عرضه
بانک یا موسسه تأمین سرمایه ارزش سهام را ارزیابی و قیمت پایه تعیین میکند. همچنین تعداد سهام قابل عرضه برای عموم مشخص میشود.
- پذیرهنویسی یا ثبت سفارش
سرمایهگذاران حقیقی و حقوقی میتوانند در بازه زمانی مشخص، سفارش خرید سهام را ثبت کنند. معمولاً سقف خرید برای هر فرد تعیین شده تا سهام به تعداد بیشتری از متقاضیان برسد.
- تخصیص و واریز پول
پس از پایان پذیرهنویسی، سهام بین خریداران تخصیص داده میشود. اگر تقاضا بیش از عرضه باشد، سهم به صورت سهمیهبندی یا قرعهکشی تقسیم میشود.
- ورود به بازار و معاملات ثانویه
سهام پس از تخصیص وارد تابلو بورس میشود و از آن پس میتوان آن را در معاملات روزانه خرید و فروش کرد. این مرحله آغاز فعالیت سهم در بازار ثانویه است.
چه شرکتهایی عرضه اولیه انجام میدهند؟
شرکتهایی که عرضه اولیه سهام (IPO) انجام میدهند معمولاً شرایط خاصی دارند و در دستههای زیر قرار میگیرند:
شرکتهای خصوصی و نوپا
این شرکتها تا قبل از عرضه اولیه، سهامشان در دست سهامداران محدود (مثل موسسان و سرمایهگذاران اولیه) است. عرضه اولیه به آنها کمک میکند سرمایه بیشتری جذب کنند و رشد کنند.
شرکتهای فعال در صنایع مختلف
شرکتهای تولیدی، خدماتی، فناوری، دارویی و حتی شرکتهای بزرگ ساختمانی میتوانند سهام خود را برای گسترش فعالیت یا پروژههای جدید عرضه کنند.
شرکتهایی که شرایط قانونی بورس را دارند
این شرکتها باید سابقه مالی شفاف، گزارشهای حسابرسی شده و رعایت الزامات سازمان بورس را داشته باشند تا مجوز عرضه اولیه صادر شود.
شرکتهای با پتانسیل رشد بالا
سرمایهگذاران معمولاً به شرکتهایی علاقه دارند که پتانسیل سوددهی و رشد سریع دارند، زیرا جذابیت بیشتری برای خرید سهام اولیه ایجاد میکنند.
روشهای عرضه اولیه در ایران
در ایران، عرضه اولیه سهام (IPO) معمولاً به چند روش انجام میشود که هر کدام ویژگی و شرایط خاص خود را دارند:
عرضه به صورت ثبت سفارش (Book Building)
در این روش، سرمایهگذاران سفارش خود را با قیمت پیشنهادی ثبت میکنند و قیمت نهایی سهم بر اساس عرضه و تقاضا مشخص میشود. این روش برای شفافیت قیمت و تعیین ارزش واقعی سهم کاربرد دارد.
عرضه به صورت قیمت ثابت
در این روش، قیمت هر سهم از قبل مشخص شده و سرمایهگذاران در بازه زمانی اعلام شده، سهام را به همان قیمت خریداری میکنند. این روش ساده و سریع است و ریسک تغییر قیمت قبل از ورود به بازار ندارد.
عرضه از طریق صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله (ETF)
گاهی عرضه اولیه به جای سهام شرکت، واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری ارائه میشود. این روش به سرمایهگذاران امکان میدهد در سبدی از داراییها یا پروژهها سرمایهگذاری کنند و ریسک را کاهش دهند.
عرضه از طریق مزایده یا قرعهکشی
اگر تقاضا برای خرید سهام بیشتر از تعداد عرضه باشد، سهام بین متقاضیان تقسیم میشود. در ایران معمولاً برای جلوگیری از تمرکز سهم، این روش با قرعهکشی یا سقف خرید برای هر فرد همراه است.
مزایا عرضه اولیه
مزایای عرضه اولیه سهام (IPO) برای سرمایهگذاران و شرکتها شامل موارد زیر است:
- فرصت کسب سود سریع: اغلب عرضههای اولیه در روزهای اول ورود به بازار، بازدهی خوبی دارند و سرمایهگذاران میتوانند با خرید در قیمت عرضه، سود کوتاهمدت کسب کنند.
- شفافیت و اطلاعات کافی: شرکتها برای عرضه اولیه باید امیدنامه و گزارشهای مالی شفاف ارائه دهند، بنابراین سرمایهگذاران میتوانند با دید روشنتری تصمیم بگیرند.
- امکان مشارکت همگانی: عرضه اولیه فرصت خرید سهام شرکتهای بزرگ یا جذاب را برای عموم مردم و سرمایهگذاران خرد فراهم میکند.
- رشد و توسعه شرکتها: برای شرکتها، عرضه اولیه باعث جذب سرمایه برای پروژههای جدید، افزایش اعتبار و توسعه فعالیتها میشود که به نفع سهامداران هم خواهد بود.
- نقدشوندگی مناسب: پس از ورود سهام به بازار بورس، سرمایهگذاران میتوانند سهام خود را در بازار ثانویه خرید و فروش کنند و نقدشوندگی دارایی خود را افزایش دهند.
ریسکهای سرمایهگذاری در عرضه اولیه
ریسکهای سرمایهگذاری در عرضه اولیه سهام (IPO) شامل موارد زیر است:
- ریسک کاهش قیمت بعد از عرضه: قیمت سهام بعد از ورود به بازار ممکن است کاهش پیدا کند و سرمایهگذار دچار زیان شود، حتی اگر عرضه اولیه با استقبال خوبی مواجه شده باشد.
- ریسک ارزشگذاری نادرست: گاهی قیمت عرضه اولیه بالاتر از ارزش واقعی سهم تعیین میشود و پس از شروع معاملات، اصلاح قیمت باعث کاهش بازدهی سرمایهگذار میشود.
- ریسک نقدشوندگی محدود: در برخی پذیرهنویسیها یا صندوقها، ممکن است مدتی امکان فروش سهام وجود نداشته باشد یا حجم معاملات کم باشد و نتوان به سرعت دارایی را نقد کرد.
- ریسک عملکرد ضعیف شرکت: اگر شرکت بعد از عرضه اولیه عملکرد ضعیفی داشته باشد یا پروژههایش موفق نباشد، ارزش سهام کاهش مییابد و سرمایهگذار متضرر میشود.
- ریسک شرایط کلی بازار: بازار بورس تحت تأثیر روند کلی اقتصاد و بورس است؛ در دورههای رکود یا نوسان شدید، حتی سهام خوب عرضه اولیه هم ممکن است افت قیمت داشته باشد.
- ریسک نبود سابقه معاملاتی: سهام عرضه اولیه معمولاً سابقه قیمتی ندارد و تحلیل دقیق آن دشوار است، بنابراین تصمیمگیری بیشتر بر اساس پیشبینی انجام میشود.
تفاوت پذیرهنویسی و عرضه اولیه
عرضه اولیه و پذیرهنویسی هر دو روشهایی برای خرید سهام شرکتها هستند، اما از نظر فرآیند، زمان و ریسک تفاوتهای مهمی دارند. جدول مقایسهای تفاوتها در ادامه آمده است و توضیح هر مورد نیز ارائه شده است.
زمان انجام
پذیرهنویسی قبل از عرضه اولیه سهام انجام میشود و معمولاً مربوط به شرکتهای در حال تأسیس است. در مقابل، عرضه اولیه برای شرکتهای تشکیل شده و فعال است که بخشی از سهام خود را به عموم مردم ارائه میدهند.
سابقه شرکت و تحلیل بنیادی
در خرید عرضه اولیه میتوان سابقه مالی و عملیاتی شرکت را بررسی کرد و با استفاده از تحلیل بنیادی، تصمیم سرمایهگذاری گرفت. اما در پذیرهنویسی، شرکت هنوز شکل نگرفته است و سابقهای برای بررسی وجود ندارد.
میزان ریسک
به دلیل تازه تأسیس بودن شرکتها، پذیرهنویسی ریسک بیشتری نسبت به خرید عرضه اولیه دارد. عرضه اولیه معمولاً ریسک کمتری دارد زیرا شرکت فعال است و اطلاعات بیشتری در دسترس سرمایهگذاران قرار دارد.
ترکیب سهامداران
در پذیرهنویسی، سهامداران اولیه مشخص هستند و مالکیت محدود است. اما در عرضه اولیه، با ارائه عمومی سهام به مردم، ترکیب مالکیت تغییر میکند و سهامداران جدید وارد ساختار شرکت میشوند.
قیمتگذاری
در پذیرهنویسی، اوراق معمولاً با قیمت اسمی (مثلاً ۱۰۰۰ ریال) ارائه میشوند، در حالی که در عرضه اولیه فرآیند کشف قیمت با یک بازه قیمتی مشخص صورت میگیرد تا ارزش واقعی سهم تعیین شود.
مدت زمان فرآیند
مدت زمان پذیرهنویسی معمولاً حدود ۳۰ روز است، اما عرضه اولیه سهام تنها در یک روز و طی دو تا سه ساعت انجام میشود.
بازار انجام معامله
عرضه اولیه در بازار بورس یا فرابورس صورت میگیرد، اما پذیرهنویسی سهام به علت ثبت نشدن شرکت، معمولاً در بازار سوم فرابورس انجام میشود.
سوددهی کوتاهمدت و بلندمدت
سود حاصل از عرضه اولیه معمولاً در بازه کوتاهمدت به دست میآید، در حالی که سود پذیرهنویسی بیشتر بلندمدت است و با رشد شرکت محقق میشود.
زمان معامله سهام
سهام پذیرهنویسی پس از ثبت شرکت و مراحل قانونی قابل معامله میشوند و زمانبر است، اما سهم عرضه اولیه از روز بعد از عرضه، با دامنه نوسان مشخص در بازار قابل خرید و فروش است.
میزان پرداخت هنگام خرید
در برخی از پذیرهنویسیها تنها درصدی از قیمت اسمی هنگام ثبت سفارش دریافت میشود، اما برای خرید عرضه اولیه، سرمایهگذار باید تمام مبلغ سهم را پرداخت کند.
جدول مقایسه پذیرهنویسی و عرضه اولیه
در ادامه یک جدول مقایسهای ساده و کامل بین پذیرهنویسی و عرضه اولیه سهام آماده کردهایم:
| معیار مقایسه | پذیرهنویسی | عرضه اولیه (IPO) |
| زمان ورود به بازار | سرمایهگذار قبل از ورود سهم به بورس خرید میکند و پول بلوکه میشود | سهم پس از پذیرهنویسی وارد تابلو معاملات بورس میشود و قابل خرید و فروش روزانه است |
| قیمتگذاری | قیمت براساس ارزیابی شرکت و توافق با سرمایهگذاران عمده تعیین میشود | قیمت برای عموم مشخص است و معمولاً به روش قیمت ثابت یا ثبت سفارش (Book Building) تعیین میشود |
| میزان ریسک | ریسک بالاتر است؛ ارزش واقعی سهم هنوز مشخص نیست | ریسک نسبتاً کمتر است؛ اطلاعات شفافتر و بازار قابل مشاهده است |
| نقدشوندگی | پایین؛ قبل از ورود به بورس قابل معامله نیست | بالا؛ پس از ورود به تابلو بورس قابل خرید و فروش است |
| سوددهی کوتاهمدت و بلندمدت | ممکن است سود کوتاهمدت بالا داشته باشد اما ریسک زیان هم زیاد است | بازدهی کوتاهمدت جذاب است و میتوان تصمیم به نگهداری بلندمدت یا فروش گرفت |
| ساختار شرکت | سهام عمدتاً در اختیار سرمایهگذاران محدود است و شرکت هنوز عمومی نیست | سهام به عموم عرضه میشود و شرکت به یک شرکت سهامی عام تبدیل میشود؛ شفافیت و نظارت بیشتر است |
کدام گزینه برای شما بهتر است؟
اگر بخواهیم از نگاه یک سرمایهگذار معمولی در بورس ایران نگاه کنیم، هر گزینه مزایا و معایب خودش را دارد و بهتر بودن آن بستگی به هدف، میزان ریسکپذیری و سرمایه شما دارد:
پذیرهنویسی
- مناسب کسانی است که میخواهند از ابتدا در شرکت تازه تأسیس شریک شوند و آماده تحمل ریسک بالا هستند.
- سود بلندمدت بیشتری ممکن است بدهد، ولی ریسک زیان هم بالاتر است و زمان نقدشوندگی طولانی است.
- برای سرمایهگذاران حرفهای یا کسانی که میتوانند پروژه و پتانسیل رشد شرکت را تحلیل کنند گزینه خوبی است.
عرضه اولیه (IPO)
- مناسب کسانی است که میخواهند با ریسک کمتر و سرمایهگذاری کوتاهمدت یا میانمدت وارد بازار شوند.
- نقدشوندگی سریع دارد و میتوان بعد از ورود به بورس، سهام را راحت خرید و فروش کرد.
- برای سرمایهگذاران تازهکار یا کسانی که میخواهند سود نسبتا مطمئن در کوتاهمدت داشته باشند گزینه بهتری است.
نکات مهم قبل از شرکت در پذیرهنویسی و عرضه اولیه
قبل از شرکت در پذیرهنویسی یا عرضه اولیه سهام (IPO)، بهتر است چند نکته کلیدی را در نظر بگیرید تا ریسک کمتر و تصمیم آگاهانهتری داشته باشید:
بررسی سابقه و وضعیت شرکت
در عرضه اولیه میتوانید گزارشهای مالی، عملکرد و سابقه شرکت را بررسی کنید تا دید بهتری نسبت به ارزش سهام داشته باشید. در پذیرهنویسی، از آنجا که شرکت تازه تأسیس است، تحلیل پتانسیل رشد و پروژههای آینده اهمیت بیشتری دارد و ریسک سرمایهگذاری بالاتر است.
تحلیل قیمت و ارزش سهم
در عرضه اولیه باید به قیمت پایه، بازه قیمتی و روش کشف قیمت توجه کرد تا اطمینان حاصل شود سهم بالاتر یا پایینتر از ارزش واقعی عرضه نمیشود. در پذیرهنویسی، سهام معمولاً با قیمت اسمی ارائه میشود و ارزش واقعی شرکت در آینده مشخص خواهد شد.
میزان ریسک و هدف سرمایهگذاری
اگر ریسکپذیری شما کم است، عرضه اولیه با نقدشوندگی سریع و اطلاعات شفاف گزینه بهتری است. در مقابل، اگر دید بلندمدت دارید و ریسکپذیر هستید، پذیرهنویسی میتواند سود بالقوه بیشتری داشته باشد اما با ریسک بالاتر همراه است.
نقدشوندگی و زمان سرمایهگذاری
سهام پذیرهنویسی معمولاً مدتی پس از ثبت شرکت قابل معامله است و سرمایه شما تا آن زمان بلوکه خواهد بود. اما سهام عرضه اولیه از روز بعد ورود به بورس قابل معامله بوده و نقدشوندگی بالاتری دارد.
سقف خرید و تخصیص
پیش از سرمایهگذاری بررسی کنید حداکثر سهم قابل خرید برای هر سرمایهگذار چقدر است تا برنامه خود را تنظیم کنید. در صورت تقاضای زیاد، ممکن است سهام به روش سهمیهبندی یا قرعهکشی تخصیص داده شود.
بررسی بازار و شرایط اقتصادی
حتی بهترین عرضه اولیه و پذیرهنویسی تحت تأثیر روند کلی بازار و وضعیت اقتصادی کشور قرار دارند. بنابراین قبل از سرمایهگذاری، وضعیت بورس و صنایع مرتبط با شرکت را بررسی کنید.
میزان سرمایه و تنوع سبد
سرمایه خود را فقط در یک عرضه اولیه یا پذیرهنویسی متمرکز نکنید و سبد متنوعی از سهام و داراییها داشته باشید تا ریسک سرمایهگذاری کاهش یابد.
اشتباهات رایج سرمایهگذاران
در سرمایهگذاری در پذیرهنویسی و عرضه اولیه سهام (IPO)، برخی اشتباهات رایج وجود دارد که میتواند باعث زیان یا فرصتسوزی شود:
- بدون تحلیل و بررسی اقدام به خرید: برخی سرمایهگذاران تنها به دلیل جذابیت نام شرکت یا هیجان بازار اقدام به خرید میکنند و تحلیل بنیادی و گزارشهای مالی را نادیده میگیرند.
- تمرکز بیش از حد روی یک سهم: سرمایهگذاری تمام سرمایه در یک عرضه اولیه یا پذیرهنویسی، باعث افزایش ریسک میشود. تنوع سبد برای کاهش ریسک بسیار مهم است.
- انتظار سود فوری و بزرگ: خیلی از افراد فکر میکنند هر عرضه اولیه سود تضمینشده دارد. اما همه عرضهها رشد قیمت ندارند و ممکن است حتی افت هم داشته باشند.
- عدم توجه به نقدشوندگی: در پذیرهنویسی، سرمایه ممکن است برای مدت طولانی بلوکه شود. سرمایهگذاران گاهی بدون توجه به این نکته پول خود را در جای غیرقابل معامله میگذارند.
- بیتوجهی به شرایط بازار: حتی بهترین عرضه اولیه هم تحت تأثیر روند کلی بازار و وضعیت اقتصادی قرار دارد. خرید بدون بررسی وضعیت بازار میتواند زیانآور باشد.
- نادیده گرفتن سقف خرید و تخصیص: برخی سرمایهگذاران سقف خرید یا احتمال تخصیص سهم را بررسی نمیکنند و بعد از پایان پذیرهنویسی با ناامیدی مواجه میشوند.
- هیجانی عمل کردن: واکنش سریع به شایعات، تبلیغات یا جو بازار باعث تصمیمات هیجانی میشود. صبوری و تحلیل منطقی برای موفقیت در عرضه اولیه ضروری است.
سخن آخر
پذیرهنویسی و عرضه اولیه فرصتهای خوبی برای سرمایهگذاری فراهم میکنند، اما هیچ یک بدون ریسک نیستند. با بررسی شرکت، تحلیل قیمت و ارزش سهم، توجه به میزان ریسک و نقدشوندگی و مدیریت مناسب سبد سرمایهگذاری، میتوانید شانس موفقیت خود را افزایش دهید و تصمیمات مالی آگاهانهای بگیرید.