در دنیای سرمایهگذاری و معاملات مالی، ابزارهای مختلفی برای مدیریت ریسک و افزایش سود وجود دارد. یکی از این ابزارها قراردادهای اختیار معامله (Options) هستند که امکان کنترل نوسانات بازار و بهرهبرداری از تغییرات قیمت داراییها را فراهم میکنند. در این مطلب به سراغ آشنایی با قراردادهای اختیار معامله سهام میرویم، همراه ما باشید.
بازار آپشن سهام چیست؟
بازار آپشن یا بازار اختیار معامله، بازاری است که در آن قراردادهای اختیار معامله (Options) خرید و فروش میشوند. قراردادهای اختیار معامله به افراد این امکان را میدهند که حق خرید یا فروش یک دارایی مانند سهام یا کالا را با قیمت معین در تاریخ خاصی یا قبل از آن داشته باشند، بدون اینکه الزامی به انجام معامله وجود داشته باشد.
در واقع، با خرید آپشنها، شما میتونید در آینده از تغییرات قیمتها سود کنید. این بازار بیشتر برای افرادی جذاب است که میخواهند از نوسانات قیمتها سود ببرند.
قرارداد اختیار معامله چیست؟
قرارداد اختیار معامله یا آپشن یک توافق مالی است که به یک طرف (خریدار) این حق را میدهد که در یک تاریخ مشخص یا در یک بازه زمانی مشخص، یک دارایی (مثل سهام) را با قیمت تعیینشده از طرف دیگر (فروشنده) خریداری یا به فروش برساند.
خریدار اختیار معامله مبلغی به فروشنده پرداخت میکند که به آن پریمیوم گفته میشود تا این حق را داشته باشد که در آینده یک معامله خاص را انجام دهد. اگر خریدار تصمیم بگیرد که از این حق استفاده کند، میتواند دارایی را بخرد یا بفروشد اما اگر تصمیم بگیرد که از این حق استفاده نکند، تنها چیزی که از دست میدهد همان مبلغی است که برای خرید اختیار پرداخت کرده است.
به طور کلی، قرارداد اختیار معامله به خریدار این امکان را میدهد که از تغییرات قیمت بازار در آینده سود کند، بدون اینکه مجبور باشد دارایی را خریداری یا بفروشد.
انواع قراردادهای اختیار معامله سهام
قرارداد اختیار معامله دو نوع اصلی دارد:
قرارداد اختیار خرید (Call Option):
این قرارداد به شما این حق را میدهد که در آینده، یک دارایی را با قیمت مشخص (که به آن قیمت اعمال میگوین) خریداری کنید. اگر قیمت بازار بالاتر از قیمت اعمال شود، میتوانید از این حق استفاده کرده و از اعمال قرارداد، سود کنید. ولی اگر قیمت پایینتر باشد، نیازی نیست که خرید کنید و فقط پولی که برای خرید آپشن پرداخت کردهاید را از دست خواهید داد.
قرارداد اختیار فروش (Put Option):
این قرارداد به شما این حق را میدهد که در آینده، یک دارایی را با قیمت مشخص بفروشید. اگر قیمت بازار پایینتر از قیمت اعمال باشد، میتونید از این حق استفاده کنید و دارایی را با قیمت بالاتری که در قرارداد مشخص شده، بفروشید اما اگر قیمت بازار بالا باشد، نیازی نیست که قرارداد را اعمال کنید و باز هم فقط پولی که برای خرید آپشن پرداخت کردهاید را از دست میدهید.
انواع موقعیتها در قرارداد اختیار معامله
در قراردادهای اختیار معامله، بسته به اینکه شما چه نقشی در معامله دارید، میتوان انواع موقعیتها را تعریف کرد:
خرید اختیار خرید
خرید اختیار خرید یا Long Call یکی از انواع موقعیتها در قراردادهای اختیار معامله است. در این موقعیت، شما به عنوان خریدار اختیار خرید (Call Option)، حق خرید یک دارایی را با قیمت معین، در یک تاریخ مشخص یا قبل از آن دارید.
وقتی شما اختیار خرید میخرید، پریمیوم (هزینه خرید اختیار) را پرداخت میکنید تا این حق را داشته باشید که دارایی مورد نظر را با قیمت تعیینشده (قیمت اعمال) خریداری کنید. اما شما مجبور به استفاده از این حق نیستید و تنها در صورتی از این حق استفاده میکنید که قیمت بازار دارایی به نفع شما باشد.
از جمله ویژگیهای خرید اختیار خرید میتوان به ریسک پایین اشاره کرد.
فروش اختیار خرید
فروش اختیار خرید یا Short Call یکی دیگر از انواع موقعیتها در قراردادهای اختیار معامله است. در این موقعیت، شما به عنوان فروشنده اختیار خرید، تعهد دارید که یک دارایی را با قیمت مشخصشده به خریدار اختیار خرید بفروشید، در صورتی که او از حق خود برای خرید دارایی استفاده کند.
در این حالت، شما هزینه قرارداد را دریافت میکنید و به ازای آن، ریسک فروش دارایی را در صورتی که قیمت آن افزایش یابد، میپذیرید.
فروش اختیار خرید به شما این امکان را میدهد که از پریمیوم دریافت شده سود کنید اما این موقعیت با ریسک نامحدود همراه است. اگر قیمت دارایی به طور چشمگیری افزایش یابد، شما باید دارایی را با قیمت پایینتری به خریدار بفروشید و در نتیجه، ممکن است ضرر زیادی را متحمل شوید. این نوع موقعیت برای کسانی مناسب است که پیشبینی میکنند قیمت دارایی تغییرات زیادی نخواهد داشت یا کاهش پیدا میکند.
خرید اختیار فروش
خرید اختیار فروش یا Long Put یکی از موقعیتهای اختیار معامله است که در آن شما حق فروش یک دارایی را با قیمت مشخص در یک تاریخ معین یا قبل از آن دارید.
وقتی شما اختیار فروش میخرید، به عنوان خریدار اختیار فروش، حق دارید که یک دارایی را با قیمت اعمال معین در آینده به فروش برسانید. برای خرید این اختیار، شما باید پریمیوم را پرداخت کنید. پس از آن میتوانید تصمیم بگیرید که از این حق استفاده کنید یا خیر.
اگر قیمت دارایی به اندازه کافی کاهش یابد، شما میتوانید از این اختیار برای فروش دارایی با قیمت بالاتر از قیمت بازار استفاده کنید و از این طریق سود کنید اما اگر قیمت دارایی کاهش پیدا نکند، شما صرفاً پریمیوم پرداختی را از دست خواهید داد.
از مهمترین ویژگیهای خرید اختیار فروش میتوان به سود بالا در صورت کاهش قیمت دارایی اشاره کرد.
فروش اختیار فروش
فروش اختیار فروش یا Short Put یکی دیگر از موقعیتهای اختیار معامله است که در آن شما به عنوان فروشنده اختیار فروش، تعهد دارید که یک دارایی را با قیمت معین در تاریخ انقضا یا قبل از آن، از خریدار اختیار خریداری کنید، اگر او از حق خود استفاده کند.
در این حالت، شما به ازای پذیرش این تعهد، پول دریافت میکنید. ریسک شما در این موقعیت به این صورت است که اگر قیمت دارایی به شدت کاهش یابد، شما مجبور به خرید دارایی با قیمت بالاتر از قیمت بازار خواهید بود.
فروش اختیار فروش به شما این امکان را میدهد که از پریمیوم دریافت شده سود کنید، اما این موقعیت با ریسک نامحدود همراه است.
مزایای قرارداد اختیار معامله
قرارداد اختیار معامله مزایای مختلفی دارد که در ادامه به بعضی از آنها اشاره میکنیم:
اهرم مالی
در اختیار معامله، معاملهگر میتواند با صرف هزینهای بسیار کمتر از ارزش واقعی دارایی پایه، سود بالقوهای بهدست آورد.
این روش به معاملهگران امکان میدهد که بازده بیشتری نسبت به سرمایهگذاری اولیه خود کسب کنند.
مدیریت ریسک
قرارداد اختیار میتواند برای پوشش زیانهای احتمالی در داراییهای دیگر استفاده شود.
برای مثال، اگر یک سرمایهگذار نگران کاهش قیمت سهام خود باشد، میتواند از یک اختیار فروش برای محافظت در برابر زیان استفاده کند.
امکان سود از نوسانات بازار
شما میتوانید از نوسانات قیمت داراییها سود کنید اگر پیشبینی کنید که قیمت دارایی بالا میرود (برای اختیار خرید) یا پایین میآید (برای اختیار فروش) و میتوانید از این تغییرات قیمت به نفع خود استفاده کنید.
وجه تضمین اختیار معامله سهام
در بازار اختیار معامله (آپشن)، وجه تضمین پولی است که باید بهعنوان ضمانت نزد کارگزار بگذارید تا مطمئن شوند که تعهدات خود را انجام میدهید. این وجه تضمین شامل دو بخش است:
وجه تضمین اولیه: مقداری پول که در ابتدای معامله باید واریز کنید تا مجوز انجام معاملات را بگیرید. این مبلغ معمولاً درصدی از ارزش کل قرارداد است.
وجه تضمین لازم: اگر قیمت بازار تغییر کند، ممکن است نیاز باشد پول بیشتری واریز کنید تا حساب شما در سطح مشخصی باقی بماند. این بهروز کردن حساب، به دلیل تغییرات قیمت بازار انجام میشود.
هدف این وجه تضمین، کاهش ریسک برای طرفین معامله است.
تفاوت اختیار معامله آپشن و آتی سهام
قرارداد اختیار معامله و آتی سهام دو ابزار مالی هستند که هر کدام ویژگیهای خاص خودشان را دارند.
در اختیار معامله، شما این حق را دارید که یک دارایی را بخرید یا بفروشید، اما اجباری در انجام آن ندارید. این یعنی اگر شرایط بازار برای شما مناسب نبود، میتوانید تصمیم بگیرید که معامله را انجام ندهید و تنها هزینهای که به عنوان حق خرید این اختیار (پریمیوم) پرداخت کردهاید، از دست میرود.
اما در آتی سهام، شما متعهد میشوید که در آینده، یک دارایی را با قیمتی که از قبل مشخص شده بخرید یا بفروشید. این یعنی حتی اگر شرایط بازار برای شما نامطلوب شود، باز هم مجبور هستید که به تعهد خود عمل کنید. به همین دلیل، ریسک آتی سهام بیشتر است، چرا که امکان زیان بیشتری وجود دارد.
کارمزد اختیار معامله سهام
هنگام خرید یا فروش قراردادهای اختیار معامله، کارمزد معادل 0.00103 ارزش معامله از مشتری دریافت میشود. همچنین در صورت اعمال قرارداد اختیار معامله، از هر خریدار و فروشنده 0.0005 ارزش قرارداد بر اساس قیمت اعمال کسر خواهد شد. این کارمزد هم در تسویه فیزیکی و هم در تسویه نقدی اعمال میشود.
جمع بندی
قراردادهای اختیار معامله، ابزاری قدرتمند و انعطافپذیر برای مدیریت ریسک و بهرهبرداری از نوسانات بازار هستند. این قراردادها با ارائه حق خرید یا فروش دارایی، بدون الزام به انجام معامله، به سرمایهگذاران امکان میدهند تا با ریسک کنترلشده و هزینه کمتر به سود بالقوه دست یابند. استفاده از قراردادهای اختیار معامله مزایای زیادی دارد، با این حال، موفقیت در این بازار نیازمند درک عمیق از مفاهیم، سازوکارها و ریسکهای آن است.