ترس و طمع دو واژهای هستند که در بازارهای مالی بسیار استفاده میشوند و میتوانند اطلاعات مهمی درباره وضعیت بازار، در اختیار سرمایهگذاران قرار دهند. شاخص ترس و طمع ابزاری است که بهوسیله آن، وجود دو فاکتور ترس و طمع را در بازار میسنجند. در ادامه بهسراغ این شاخص میرویم و به شما خواهیم گفت شاخص ترس و طمع در سرمایه گذاری چیست و تحت تاثیر چه عواملی قرار دارد. همراه ما باشید.
تعریف شاخص ترس و طمع
شاخص ترس و طمع (Fear and Greed Index) ابزاری برای سنجش احساسات بازارهای مالی، به ویژه بازار بورس طراحی شده است. این شاخص بهطور خاص بر دو احساس اصلی در بازارهای مالی تمرکز دارد: ترس (Fear)و طمع (Greed)
شاخص ترس و طمع که بهنوعی نحوه اندازهگیری نوسانات روانی بازار محسوب میشود، به سرمایهگذاران بازارهای مالی کمک میکند تا وضعیت احساسات عمومی بازار را درک کنند. ترس معمولا زمانی ایجاد میشود که سرمایهگذاران نگران افت بازار هستند و طمع زمانی رخ میدهد که بازار روند صعودی داشته و افراد تمایل دارند که بیشتر و بیشتر خرید کنند.
این شاخص از یک مقیاس ۰ تا ۱۰۰ استفاده میکند که در آن:
- ۰ تا ۲۴ نشاندهنده ترس شدید
- ۲۵ تا ۴۹ نشاندهنده ترس
- ۵۰ بهمعنای خنثی
- ۵۱ تا ۷۴ نشاندهنده طمع
- ۷۵ تا ۱۰۰ نشاندهنده طمع شدید
چه عواملی برای شاخص ترس و طمع اثرگذار هستند؟
عوامل مختلفی میتوانند بر این شاخص اثر بگذارند که در ادامه بعضی از مهمترین آنها را بررسی میکنیم:
نوسانات بازار
وقتی قیمتها در بازار به شدت بالا و پایین میروند، نشاندهنده نوسانات زیاد است. این موضوع میتواند باعث ترس در سرمایهگذاران شود، چون نمیدانند که بازار به کدام سمت حرکت میکند. بنابراین، وقتی نوسانات بازار زیاد شده، شاخص ترس بالا میرود. برای نمونه وقتی بازار بورس به طور ناگهانی ۵٪ افت میکند، سرمایهگذاران میترسند و ممکن است بهسرعت دارایی خود را بفروشند.
حجم معاملات
افزایش حجم معاملات معمولا نشاندهنده افزایش علاقه و مشارکت سرمایهگذاران در بازار است. اگر حجم معاملات به طور غیرمعمولی بالا باشد، این موضوع میتواند طمع یا حتی ترس را در بازار نشان دهد، به خصوص اگر این افزایش حجم در شرایط نوسانی شدید اتفاق بیافتد.
سرمایهگذاری در داراییهای پرریسک
میزان سرمایهگذاری در داراییهای با ریسک بالا میتواند نشاندهنده طمع در بازار باشد. وقتی سرمایهگذاران به دنبال داراییهایی با پتانسیل بازده بالا هستند، نشاندهنده طمع و جو مثبت بازار است.
رشد یا افت بازار
رشد بازار نشاندهنده خوشبینی و طمع در میان سرمایهگذاران است، چون سرمایهگذاران به این امید که قیمتها بیشتر بالا میرود، شروع به خرید میکنند. برعکس، وقتی بازار دچار افت میشود، احساس ترس افزایش مییابد، چراکه، سرمایهگذاران از ضرر بیشتر میترسند و شروع به فروش داراییهای خود میکنند.
تحلیل تکنیکال و الگوهای نموداری
نمودارهای تحلیل تکنیکال میتوانند بر شاخص ترس و طمع اثرگذار باشند. برای مثال، وقتی بازار به مقاومتهای قوی نزدیک میشود یا قیمتها به سطوح حمایتی نزدیک میشوند، این موضوع میتواند بر احساسات بازار تأثیر بگذارد و موجب تغییر در این شاخص شود.
قیمت کامودیتیها
قیمت کالاهایی مثل طلا، نفت و دیگر مواد خام هم میتواند بر شاخص ترس و طمع تاثیر بگذارد. معمولاً در دوران ترس، مردم به سمت طلا میروند، زیرا آن را یک پناهگاه امن میدانند. به همین دلیل، اگر قیمت طلا بالا برود، ممکن است نشاندهنده ترس در بازار باشد.
نحوه اندازه گیری شاخص ترس و طمع
گفتیم این شاخص از ۰ تا ۱۰۰ متغیر است و نشان میدهد که بازار در کدامیک از وضعیتهای ترس یا طمع قرار دارد. زمانی که این شاخص بالا میرود، یعنی بازار خوشبین و وقتی پایین میآید، یعنی بازار دچار نگرانی و ترس است.
این شاخص برای محاسبه ترس و طمع، ۷ فاکتور مهم را بررسی میکند:
تغییرات قیمت سهام: تغییرات قیمت سهام یکی از این فاکتورها است. درباره نحوه اندازهگیری نوسانات طبیعی بازار هم باید گفت این کار به کمک شاخص S&P 500 انجام میشود.
قدرت قیمت سهام: قدرت قیمت سهام بهمعنای توانایی قیمت سهام در نشان دادن وضعیت مالی و احساسات بازار نسبت به یک سهم است.
وسعت قیمت سهام: وسعت قیمت سهام حساسیت بازار به اخبار، تغییرات شرایط اقتصادی شرکتها و … را نشان میدهد که بر شاخص ترس و طمع اثرگذاری بسیار بالایی دارند.
نوسانات بازار: برای نشان دادن نوسانات بازار از شاخص VIX (Volatility) استفاده میشود. طبیعتا هر چه نوسان در بازار بیشتر باشد، ترس بیشتری بر بازار حاکم خواهد بود.
تقاضای پناهگاه امن (اوراق بدون ریسک): پناهگاه امن به داراییهایی گفته میشود که سرمایهگذاران در زمان افت بازار به دنبال آنها میروند تا از سرمایهشان در برابر نوسانات شدید محافظت کنند. این داراییها معمولا کمترین ریسک را دارند. طبیعتا افزایش تقاضا برای این اوراق میتوان نشاندهنده وجود ترس در بازار باشد.
اختیار خرید و اختیار فروش: در شرایط طمع بازار، افراد معمولا بیشتر تمایل به خرید اختیار خرید دارند. زمانی که بازار در روند صعودی قرار دارد و سرمایهگذاران پیشبینی میکنند که قیمتها همچنان بالا خواهند رفت، افراد اقدام به خرید اختیار خرید میکنند اما در شرایط ترس بازار، افراد بیشتر به خرید اختیار فروش روی میآورند تا در زمان کاهش قیمتها، سهام خود را در یک قیمت مشخص به فروش برسانند.
تقاضا برای اوراق قرضه بنجل: اوراق قرضه بنجل، اوراق قرضه با رتبه اعتباری پایین هستند و ریسک سرمایهگذاری در آنها بیشتر است. زمانیکه ترس در بازار وجود دارد، احتمالا سرمایهگذاران بهدلیل ریسک بالا از خرید اوراق قرضه بنجل خودداری میکنند.
شاخص ترس و طمع بهصورت روزانه و براساس این فاکتورها بهروزرسانی میشود. درباره بازه اعداد در این شاخص صحبت کردیم اما بهطور کلی هم میتوان گفت این شاخص دو حالت اصلی دارد:
- ترس: وقتی این شاخص پایینتر از ۳۰ باشد که نشاندهنده ترس و نگرانی در بازار است و در این حالت، قیمتها ممکن است کاهش پیدا کند.
- طمع: وقتی شاخص بالاتر از ۷۰ باشد، نشاندهنده طمع و خوشبینی زیاد در بازار است. در این زمان، سرمایهگذاران بیشتر به دنبال کسب سود از بازار هستند و قیمتها به طور معمول بالا میروند.
مزایا و معایب شاخص ترس و طمع
شاخص ترس و طمع مزایا و کاربردهای زیادی در بازار دارد که ابتدا به آنها اشاره میکنیم:
تصمیمگیری برای خرید و فروش سهم
یکی از مهمترین کاربردهای شاخص ترس و طمع، کمک به تصمیمگیری در زمان خرید یا فروش داراییها است. برای مثال زمانی که این شاخص نشاندهنده وجود ترس در بازار است، احتمال دارد برای خرید داراییهایی که به دلایل مختلف کاهش قیمت داشتند، زمان خوبی باشد یا برعکس، زمانی که شاخص طمع در بازار را نشان دهد، ممکن است زمان خوبی برای فروش داراییها باشد، چراکه، قیمتها به دلیل خوشبینی زیاد ممکن است از ارزش واقعی خود فراتر رفته باشند. البته از این ابزار بهتنهایی نمیتوان برای تصمیمگیری استفاده کرد و باید در کنار سایر ابزارهای تحلیل بازار سرمایه مورداستفاده قرار گیرد.
کمک به تحلیل رفتار سرمایهگذاران
شاخص ترس و طمع به تحلیلگران و سرمایهگذاران کمک میکند تا رفتار کلی بازار را بهتر درک کنند. این شاخص به ما میگوید که آیا سرمایهگذاران در حال حرکت به سمت ریسک بیشتر (طمع) هستند یا ترجیح میدهند ریسک کمتری بپذیرند (ترس). این تحلیل میتواند به شناسایی روندهای پنهان در بازار کمک کند.
اجتناب از تصمیمات احساسی
بسیاری از سرمایهگذاران تحت تاثیر احساسات خود مانند ترس و طمع قرار میگیرند که میتواند به تصمیمات اشتباه منجر شود. این شاخص میتواند به عنوان یک ابزار کمکی برای مقابله با این تصمیمات احساسی عمل کند. بهطور مثال، اگر یک سرمایهگذار متوجه شود که بازار در حالت طمع قرار دارد، میتواند از تصمیمات شتابزده و خرید داراییهای پرریسک خودداری کند.
مدیریت ریسک
با توجه به این شاخص، سرمایهگذاران میتوانند استراتژیهای مدیریت ریسک خود را تنظیم کنند. بهطور مثال، زمانی که شاخص ترس در بازار باشد، ممکن است بخواهند بیشتر به داراییهای کمریسک مثل اوراق قرضه یا طلا پناه ببرند. برعکس، در دوران طمع، میتوانند داراییهایی با ریسک بالاتر مثل سهام یا ارزهای دیجیتال را بررسی کنند.
معایب شاخص ترس و طمع
شاخص ترس و طمع در عین مزایا و کاربردهای بسیار، معایب و محدودیتهایی هم دارد:
اتکای بیش از حد به احساسات
شاخص ترس و طمع بیشتر به روانشناسی بازار و احساسات سرمایهگذاران متکی است اما احساسات گاهی گمراهکننده بود و همیشه با واقعیتهای اقتصادی همراستا نیستند. بنابراین، اتکا صرف به این شاخص بدون بررسی عوامل اقتصادی و بنیادی دیگر میتواند خطرناک باشد.
توجه نداشتن به عوامل بنیادی و تکنیکال
شاخص ترس و طمع بیشتر احساسات و روانشناسی بازار را اندازهگیری میکند و به عوامل بنیادی و تکنیکال مثل نمودارها، رشد اقتصادی، درآمد شرکتها، نرخ بهره و عواملی از این دست توجه زیادی ندارد. در نتیجه، ممکن است سیگنالهای اشتباهی به سرمایهگذاران بدهد.
عدم پیشبینی دقیق
شاخص ترس و طمع نمیتواند پیشبینی دقیقی از آینده بازار داشته باشد. این شاخص تنها نشاندهنده وضعیت فعلی بازار است و نمیتواند به طور قطع بگوید که روند بازار در آینده چگونه خواهد بود. حتی اگر شاخص نشاندهنده ترس باشد، ممکن است بازار به زودی شروع به بهبود کند و برعکس.
شاخص ترس و طمع در بازارهای مالی مختلف
شاخص ترس و طمع در بازارهای مالی متعدد و درباره داراییهای مختلف میتواند استفاده شود. شاخص ترس و طعم در بورس اهمیت بسیار زیادی دارد و سرمایهگذاران این بازار، در کنار سایر ابزارهای تکنیکال و بنیادی از این شاخص برای تصمیماتی چون ورود به یک سهم یا خروج از آن، استفاده میکنند.
شاخص ترس و طعم در طلا هم مشابه سایر بازارهای مالی است و به کمک عوامل مختلف، احساسات و نگرش سرمایهگذاران نسبت به طلا را اندازهگیری میکند. در این بازار چند عامل اصلی بر شاخص ترس و طمع طلا تأثیر میگذارند که عبارتند از: نوسانات قیمت طلا، بران اقتصادی و پناهگاه امن، نرخ بهره و سیاستهای پولی بانک مرکزی، عرضه و تقاضا برای طلا و تحلیلهای تکنیکال و بنیادی.
در کل، شاخص ترس و طمع طلا بهطور خلاصه میتواند نشاندهنده میزان اعتماد یا نگرانی سرمایهگذاران نسبت به آینده طلا باشد و میتواند به تحلیلگران و سرمایهگذاران کمک کند تا تصمیمات بهتری در این بازار بگیرند. شاخص ترس و طعع در بیت کوین و بازار ارزهای دیجیتال هم کاربردهای بسیاری دارد و در کنار ابزارهای تحلیل بنیادی و تکنیکال برای تصمیمگیری درباره خرید و فروش رمزارزها به کار میرود.
همپنین این شاخص در بازار ارزهای دیجیتال بهطور ویژه ارتباط نزدیکی با بیت کوین دارد، چراکه بیت کوین، بهعنوان بزرگترین و مهمترین ارزدیجیتال در بازار، تأثیر زیادی بر روند کلی آن داشته و احساسات بازار را تحتتأثیر قرار میدهد. به عبارت دیگر، هر نوسان یا تغییر در قیمت بیت کوین معمولاً بر سایر ارزهای دیجیتال و شاخص ترس و طمع تأثیر میگذارد.
جمعبندی
در این مطلب به سراغ این موضوع مهم رفتیم که شاخص ترس و طمع در سرمایه گذاری چیست و گفتیم به کمک این شاخص میتوان به ارزیابی احساسات حاکم بر بازار پرداخت. این شاخص از یک مقیاس ۰ تا ۱۰۰ استفاده میکند و در محاسبه آن فاکتورهای مختلفی مانند تغییرات قیمت سهام، قدرت قیمت سهام، نوسانات بازار و … تاثیرگذار هستند.