پذیرهنویسی در بورس (Underwriting)، تعهد و تأمین سرمایه برای شرکتی نوپا، صندوقی تازه تاسیس یا پروژهای در حال توسعه است که سهام آن به قیمت اسمی (معمولاً ۱,۰۰۰ ریال) به عموم سرمایهگذاران عرضه میشود. بسیاری از معاملهگران این فرآیند را با «عرضه اولیه» اشتباه میگیرند، در حالی که در پذیرهنویسی شما شریک تأسیس یا توسعه یک مجموعه میشوید و دارایی را قبل از ورود رسمی به تابلوی معاملات ثانویه خریداری میکنید. در این راهنما، از شناخت مبانی قانونی و انواع روشهای تعهد پذیرهنویسی گرفته تا مراحل عملیاتی خرید در پنل آنلاین و ریسکهای نقدشوندگی آن را به صورت گامبهگام بررسی میکنیم.
پذیره نویسی چیست؟
پذیرهنویسی در بورس به فرآیندی گفته میشود که طی آن یک شرکت برای تامین بخشی از سرمایه مورد نیاز خود، سهامش را به عموم مردم عرضه میکند. در این حالت، افراد با خرید این سهام، تعهد میدهند که مبلغ مشخصی را برای کمک به تاسیس یا توسعه فعالیتهای شرکت بپردازند و در نتیجه، به سهامدار شرکت تبدیل میشوند.
پذیرهنویسی زمانی انجام میشود که یک شرکت سهامی عام در حال تأسیس است و نیاز به جمعآوری سرمایه دارد. در این فرآیند، بخشی از سرمایه توسط موسسان شرکت تامین شده و مابقی آن از طریق پذیرهنویسی جمعآوری میشود. پس از تکمیل پذیرهنویسی سهام شرکت در بورس قابل معامله خواهد بود.
چند نوع پذیره نویسی وجود دارد؟
پذیرهنویسی در بازار سرمایه بر اساس نوع دارایی پایه، به سه دسته اصلی تقسیم میشود: دستهبندی اوراق پذیرهنویسیشده مشخص میکند که ماهیت مالکیت سرمایهگذار از نوع سهمی، بدهی یا مشاع است.
پذیرهنویسی سهام شرکتهای سهامی عام
این نوع پذیرهنویسی شامل تأسیس اولیه شرکتهای سهامی عام یا فرآیند افزایش سرمایه با سلب حق تقدم است. سرمایهگذاران با واریز ارزش اسمی، به نسبت مشارکت خود مالک سهام پایه شرکت میشوند.
پذیرهنویسی واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری
در این مدل، صندوقهای سرمایهگذاری (مانند ETF، بخشی، جسورانه یا طلا) واحدهای سرمایهگذاری خود را در مهلت معین عرضه میکنند. افراد برای خرید این واحدها در صندوقهای قابل معامله به کد بورسی یکتا در سامانههای کارگزاری نیاز دارند.
پذیرهنویسی اوراق بدهی و صکوک
این دسته به تأمین مالی پروژهها از طریق انتشار انواع اوراق بدهی نظیر صکوک مرابحه، اجاره و مشارکت اختصاص مییابد. هدف این اوراق کسب بازدهی با سود دورهای مشخص و تضمین اصل سرمایه در سررسید است.
برای تعیین افق زمانی سرمایهگذاری و مدیریت ریسک نقدشوندگی، بررسی گزارش تحلیلی پذیرهنویسی و عرضه اولیه؛ شباهتها، تفاوتها و نکات مهم الزامی است.
چگونه در کارگزاری ثبت سفارش کنم؟
برای خریدوفروش سهام و سایر اوراق بهادار در بازار سرمایه، ابتدا باید در یک کارگزاری ثبتنام کنید و حساب معاملاتی آنلاین داشته باشید. پس از دریافت نام کاربری و رمز عبور، میتوانید سفارش خود را از طریق سامانه آنلاین کارگزاری ثبت کنید.
۱. ثبتنام در سامانه سجام
در ابتدا باید در سامانه سجام ثبتنام کنید و اطلاعات هویتی، بانکی و ارتباطی خود را وارد نمایید. پس از تکمیل ثبتنام، احراز هویت نیز باید انجام شود. این مرحله برای دریافت کد بورسی و استفاده از خدمات بازار سرمایه ضروری است.
۲. انتخاب و ثبتنام در کارگزاری
پس از دریافت کد بورسی، یک کارگزاری معتبر انتخاب کنید و مراحل ثبتنام آن را انجام دهید. برخی کارگزاریها امکان ثبتنام و احراز هویت غیرحضوری دارند. پس از تأیید اطلاعات، نام کاربری و رمز عبور سامانه معاملات آنلاین برای شما ارسال میشود.
۳. ورود به سامانه معاملات
با استفاده از اطلاعات ورود، وارد سامانه معاملاتی کارگزاری شوید. در صفحه اصلی معمولاً بخشهایی مانند موارد زیر وجود دارد:
- دیدهبان بازار
- جستوجوی نمادها
- ثبت سفارش
- سفارشهای فعال
- سفارشهای انجامشده
- پرتفوی یا سبد دارایی
- وضعیت حساب و قدرت خرید
۴. جستوجوی نماد موردنظر
در قسمت جستوجوی نماد، نام یا نماد بورسی دارایی موردنظر خود را وارد کنید. برای مثال، اگر قصد خرید سهام یک شرکت را دارید، باید نماد همان شرکت را جستوجو کنید.
پیش از ثبت سفارش، موارد زیر را بررسی کنید:
- نام کامل شرکت یا دارایی
- قیمت پایانی و آخرین قیمت
- دامنه نوسان مجاز
- حجم معاملات
- صف خرید یا فروش
- وضعیت نماد
- حداقل تعداد قابل سفارش
- زمان مجاز ثبت سفارش
۵. انتخاب گزینه خرید یا فروش
پس از انتخاب نماد، گزینه خرید یا فروش را انتخاب کنید. سپس اطلاعات سفارش را وارد نمایید.
مهمترین بخشهای سفارش عبارتاند از:
- قیمت: قیمتی که مایل هستید معامله در آن انجام شود.
- تعداد: تعداد سهم یا واحدی که قصد خریدوفروش آن را دارید.
- اعتبار سفارش: مدتزمانی که سفارش در سامانه فعال میماند؛ این گزینه ممکن است شامل سفارش روز، معتبر تا لغو یا گزینههای مشابه باشد.
- منبع مالی: در سفارش خرید، مبلغ موردنیاز باید در حساب کارگزاری یا قدرت خرید شما موجود باشد.
۶. بررسی و ارسال سفارش
پیش از تأیید نهایی، اطلاعات سفارش را با دقت بررسی کنید؛ بهویژه:
- درست بودن نماد
- خرید یا فروش بودن سفارش
- تعداد
- قیمت
- مبلغ نهایی
- کارمزد معامله
پس از اطمینان، سفارش را تأیید و ارسال کنید. ممکن است کارگزاری برای تأیید سفارش، رمز معاملاتی یا کد تأیید پیامکی درخواست کند.
۷. پیگیری وضعیت سفارش
پس از ارسال، سفارش معمولاً در بخش «سفارشهای فعال» نمایش داده میشود. وضعیت سفارش میتواند یکی از حالتهای زیر باشد:
- در حال ارسال: سفارش هنوز به هسته معاملات ارسال نشده است.
- ثبتشده یا فعال: سفارش در سامانه معاملات قرار گرفته و منتظر تطبیق است.
- انجامشده: معامله بهطور کامل یا بخشی از آن انجام شده است.
- لغوشده: سفارش توسط شما، کارگزاری یا سامانه لغو شده است.
- منقضیشده: اعتبار سفارش به پایان رسیده است.
- انجامشده جزئی: بخشی از سفارش معامله شده و بخش باقیمانده هنوز فعال است.
اگر قیمت پیشنهادی شما با قیمت عرضه یا تقاضای موجود تطبیق پیدا نکند، سفارش انجام نمیشود و ممکن است تا پایان زمان معاملات در صف باقی بماند.
نحوه ثبت سفارش در پذیرهنویسی
ثبت سفارش در پذیرهنویسی ممکن است با معاملات عادی تفاوت داشته باشد. در این حالت معمولاً باید:
- وارد سامانه معاملاتی کارگزاری شوید.
- نماد یا عنوان پذیرهنویسی را جستوجو کنید.
- گزینه خرید یا ثبت سفارش را انتخاب نمایید.
- تعداد موردنظر را وارد کنید.
- مبلغ موردنیاز را در حساب معاملاتی داشته باشید.
- اطلاعات مربوط به سقف خرید و مهلت پذیرهنویسی را بررسی کنید.
- سفارش را تأیید و ارسال نمایید.
در بسیاری از پذیرهنویسیها، قیمت از پیش تعیین شده است و سرمایهگذار نمیتواند قیمت دلخواه وارد کند. همچنین ممکن است تخصیص نهایی بر اساس میزان تقاضا انجام شود؛ بنابراین ثبت سفارش به معنی دریافت قطعی تمام تعداد درخواستی نیست.
کی میتوانم سهم خریدهشده در پذیرهنویسی را بفروشم؟
مان فروش سهم خریداریشده در پذیرهنویسی، تاریخ ثابتی ندارد و به نوع پذیرهنویسی و تکمیل مراحل قانونی بستگی دارد. معمولاً تا زمانی که شرکت ثبت نشده و نماد آن در بازار بازگشایی نشده باشد، امکان فروش سهم وجود ندارد.
در پذیرهنویسی سهام شرکت
برای قابلفروش شدن سهم، معمولاً این مراحل باید انجام شود:
- تکمیل پذیرهنویسی و تأمین سرمایه
- ثبت شرکت یا ثبت افزایش سرمایه
- صدور و تخصیص نهایی سهام
- ثبت اطلاعات سهامداران در سامانههای مربوط
- پذیرش یا درج نماد در بازار
- بازگشایی نماد معاملاتی توسط بورس یا فرابورس
پس از بازگشایی نماد، سهم در سامانه معاملاتی کارگزاری شما قابل مشاهده میشود و میتوانید مانند سایر سهام، سفارش فروش ثبت کنید.
بنابراین، صرفاً خرید سهم در پذیرهنویسی به این معنی نیست که از روز بعد امکان فروش آن را دارید. این فرآیند ممکن است چند ماه یا حتی بیشتر طول بکشد و زمان دقیق آن به سرعت انجام امور ثبتی، اقدامات شرکت، سازمان بورس و شرایط پذیرش نماد بستگی دارد.
اگر پذیرهنویسی مربوط به صندوق باشد
در پذیرهنویسی صندوقها، شرایط متفاوت است:
- اگر صندوق قابل معامله در بورس باشد، پس از تشکیل صندوق و بازگشایی نماد، واحدها را میتوان از طریق کارگزاری فروخت.
- اگر صندوق صدور و ابطالی باشد، فروش معمولاً از طریق خود صندوق و با درخواست ابطال انجام میشود، نه از طریق سامانه معاملات بورس.
- در بعضی صندوقها ممکن است تا مدت مشخصی امکان ابطال یا فروش وجود نداشته باشد؛ این موضوع در اساسنامه و اطلاعیه پذیرهنویسی اعلام میشود.
از کجا زمان فروش را پیگیری کنیم؟
برای اطلاع از زمان دقیق، این موارد را بررسی کنید:
- اطلاعیههای کارگزاری
- اطلاعیههای شرکت در سامانه کدال
- سایت شرکت بورس یا فرابورس
- سامانه معاملات و بخش پرتفوی
- اطلاعیه مربوط به «بازگشایی نماد»
- اطلاعیه تخصیص نهایی سهام یا واحدهای سرمایهگذاری
وقتی نماد در پرتفوی شما قابل معامله شود و وضعیت آن «مجاز» یا «مجاز-محفوظ» باشد، معمولاً امکان ثبت سفارش فروش وجود خواهد داشت؛ البته ممکن است در روزهای ابتدایی به دلیل صف فروش یا محدودیتهای معاملاتی، فروش بلافاصله انجام نشود.
روش های پذیره نویسی
پذیرهنویسی در بازارهای مالی بسته به تعهد نهادهای مالی و سازوکار عرضه، با روشهای متفاوتی انجام میشود.
انتخاب روش انتشار به میزان اعتبار ناشر، وضعیت رکود یا رونق بازار و حجم سرمایه مورد نیاز بستگی دارد.
پذیرهنویسی با تعهد کامل
در این روش، متعهد پذیرهنویسی (Underwriter) خرید کل اوراق بهادار باقیمانده را تضمین میکند و ریسک عدم استقبال بازار مستقیماً به نهاد مالی منتقل میشود؛ ساختاری که مطمئنترین شیوه تأمین مالی برای شرکت ناشر محسوب میشود، زیرا دریافت تمام سرمایه اولیه را تضمین خواهد کرد.
این مدل معمولاً با کارمزد بالاتر همراه است و برای پروژههای بزرگ صنعتی یا افزایش سرمایههای سنگین کاربرد دارد.
پذیرهنویسی با تعهد کوشش
در روش تعهد کوشش، کارگزار یا مشاور پذیرهنویسی تنها تلاش حداکثری خود را برای فروش اوراق به عموم به کار میگیرد.
در صورت به فروش نرفتن تمام واحدها، نهاد واسط هیچ تعهدی برای خرید مانده اوراق ندارد و در صورت نرسیدن سرمایه به حد نصاب مجاز، فرآیند لغو میشود.
پذیرهنویسی همهیاهیچ
در این رویکرد، توافق بر این پایه است که کل اوراق بهادار باید فروخته شوند تا عرضه معتبر شناخته شود.
چنانچه تمام سرمایه تعیینشده در مهلت قانونی جذب نشود، وجوه جمعآوریشده بهطور کامل به حساب سرمایهگذاران بازگردانده میشود.
پذیرهنویسی به روش حراج و ثبت دفتری
در سامانههای نوین بورس، پذیرهنویسی صندوقها یا حقتقدمها غالباً بهصورت الکترونیکی و از طریق ثبت دفتری صورت میگیرد.
در این حالت، سفارشها در یک دامنه قیمتی مشخص یا با ارزش اسمی معین در سامانه معاملاتی ثبت و تخصیص داده میشوند.
مهلت پذیره نویسی
مهلت پذیرهنویسی سهام عام طبق قانون معمولاً ۳۰ روز است که با تأیید سازمان بورس و اوراق بهادار تا ۳۰ روز دیگر قابل تمدید خواهد بود.
درباره استرداد وجوه، طبق ماده ۱۹ لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، در صورتی که شرکت تا ۶ ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه به ثبت نرسد، مرجع ثبت شرکتها گواهینامه عدم ثبت را به بانک عامل ارسال کرده و پذیرهنویسان میتوانند وجوه پرداختی خود را کاملاً مسترد کنند.
همچنین در پذیرهنویسی صندوقها یا اوراق بهادار، در صورت عدم تکمیل پذیرهنویسی یا عدم صدور مجوز سازمان بورس، بازگشت وجوه بر اساس دستورالعملهای مصوب سازمان و از طریق حسابهای کارگزاری انجام میشود.
آیا پذیرهنویسی سودآور است؟
پذیرهنویسی میتواند سودآور باشد، اما سودآوری آن قطعی نیست و به شرایط شرکت یا صندوق، قیمت پذیرهنویسی و وضعیت بازار بستگی دارد. بسیاری از افراد تصور میکنند هر سهم یا صندوقی که از طریق پذیرهنویسی عرضه میشود، حتماً پس از آغاز معاملات با رشد قیمت مواجه خواهد شد؛ درحالیکه چنین تضمینی وجود ندارد.
در پذیرهنویسی، سرمایهگذار معمولاً پیش از آغاز فعالیت کامل یک شرکت یا تشکیل یک صندوق، سرمایه موردنیاز آن را تأمین میکند. در مقابل، متناسب با مبلغ پرداختی، سهام یا واحدهای سرمایهگذاری دریافت خواهد کرد.
پس از تکمیل فرآیند پذیرهنویسی و انجام مراحل قانونی، این دارایی ممکن است وارد بازار معاملات شود؛ البته زمان و شرایط آن به نوع پذیرهنویسی و مقررات مربوط بستگی دارد.
چه عواملی میتواند پذیرهنویسی را سودآور کند؟
مهمترین عوامل مؤثر بر سودآوری پذیرهنویسی عبارتاند از:
- قیمت مناسب پذیرهنویسی: اگر قیمت تعیینشده کمتر یا نزدیک به ارزش واقعی سهام یا واحدهای سرمایهگذاری باشد، احتمال ایجاد بازدهی در آینده بیشتر است. بااینحال، پایین بودن قیمت بهتنهایی نشانه ارزشمند بودن سرمایهگذاری نیست و باید ارزش واقعی دارایی نیز بررسی شود.
- عملکرد و چشمانداز شرکت: در پذیرهنویسی سهام، باید وضعیت صنعت، میزان فروش، سودآوری، بدهیها، برنامههای توسعه و توان مدیریتی شرکت بررسی شود. شرکتی که برنامه اقتصادی مشخص و مزیت رقابتی دارد، معمولاً چشمانداز مناسبتری نسبت به یک شرکت بدون برنامه روشن خواهد داشت.
- وضعیت کلی بازار سرمایه: روند صعودی یا نزولی بازار، نرخ بهره، شرایط اقتصادی، تورم و میزان نقدینگی موجود در بازار میتواند بر قیمت سهم پس از عرضه تأثیر بگذارد. حتی یک شرکت مناسب نیز ممکن است در بازار منفی با کاهش قیمت مواجه شود.
- میزان تقاضا پس از آغاز معاملات: اگر پس از ورود سهم یا واحدهای سرمایهگذاری به بازار، تقاضا بیشتر از عرضه باشد، امکان رشد قیمت وجود دارد. در مقابل، کمبود تقاضا میتواند باعث شود دارایی با قیمت پایینتر از انتظار معامله شود.
- نقدشوندگی دارایی: ممکن است پس از پذیرهنویسی، امکان فروش فوری سهم یا واحد سرمایهگذاری وجود نداشته باشد. بنابراین سرمایهگذار باید آمادگی داشته باشد که سرمایه او برای مدتی درگیر بماند.
- مدتزمان رسیدن به بازدهی: برخی پذیرهنویسیها ممکن است در کوتاهمدت بازدهی ایجاد کنند، اما در مواردی نیز سودآوری به چند سال زمان نیاز دارد. بنابراین، پذیرهنویسی معمولاً برای افرادی مناسبتر است که دیدگاه میانمدت یا بلندمدت دارند.
تفاوت پذیره نویسی با عرضه اولیه
پذیرهنویسی و عرضه اولیه (IPO) دو مفهوم مرتبط در بورس هستند، اما تفاوتهای مهمی هم با هم دارند:
پذیرهنویسی و عرضه اولیه (IPO) هر دو روشهایی برای جذب سرمایه در بازار سرمایه هستند، اما از نظر ماهیت، مرحله فعالیت شرکت و مکانیزم عرضه تفاوتهای بنیادی دارند:
- مرحلۀ فعالیت شرکت: پذیرهنویسی مربوط به شرکتهای در حال تأسیس (سهامی عام) یا شرکتهایی است که قصد افزایش سرمایه از طریق سلب حقتقدم را دارند؛ در حالی که عرضه اولیه (IPO) متعلق به شرکتهای فعال و ثبتشدهای است که سابقه مالی مشخصی دارند و برای نخستین بار سهام آنها در بازار بورس یا فرابورس معامله میشود.
- ماهیت عرضه: پذیرهنویسی برای عموم مردم جهت تأمین سرمایه اولیه و ایجاد شرکت انجام میشود، اما در عرضه اولیه، سهامداران عمده بخشی از سهام موجود خود را به بازار عرضه میکنند.
- قابلیت معامله: سهام پذیرهنویسیشده بلافاصله قابل خریدوفروش نیست و تا زمان ثبت رسمی شرکت و درج نماد در بورس، نقدشوندگی ندارد. در مقابل، سهام عرضه اولیه از همان روز عرضه در تابلوی معاملات قابل معامله است.
به زبان ساده، پذیرهنویسی معمولاً برای ایجاد یا تأمین سرمایه یک شرکت یا نهاد مالی انجام میشود؛ اما عرضه اولیه، نخستین عرضه عمومی سهام یک شرکت فعال و پذیرفتهشده در بازار سرمایه است.
در پذیرهنویسی ممکن است سرمایهگذار مدتی نتواند دارایی خود را معامله کند، درحالیکه در عرضه اولیه، پس از تخصیص و بازگشایی نماد، سهام وارد چرخه معاملات بازار میشود.
| معیار | پذیرهنویسی | عرضه اولیه |
|---|---|---|
| تعریف | تعهد به خرید سهام یا اوراق بهادار در زمان انتشار آنها | نخستین عرضه عمومی سهام یک شرکت در بورس یا فرابورس |
| مرحله فعالیت شرکت | ممکن است شرکت در حال تأسیس باشد یا شرکت موجود قصد افزایش سرمایه داشته باشد | شرکت معمولاً فعال، ثبتشده و دارای سابقه مالی و عملیاتی است |
| هدف اصلی | تأمین سرمایه اولیه، افزایش سرمایه یا تأمین مالی از طریق انتشار اوراق | ورود شرکت به بازار سرمایه، جذب منابع و فراهم کردن امکان معامله عمومی سهام |
| نوع دارایی | ممکن است شامل سهام شرکت، اوراق بدهی یا واحدهای صندوق باشد | عمدتاً شامل سهام یک شرکت است |
| منبع سهام | معمولاً سهام جدیدی است که برای تأسیس یا افزایش سرمایه منتشر میشود | میتواند سهام جدید شرکت، سهام موجود سهامداران یا ترکیبی از هر دو باشد |
| دریافت وجه توسط شرکت | معمولاً وجه پذیرهنویسی برای تأمین سرمایه شرکت یا ناشر استفاده میشود | اگر سهام جدید عرضه شود، وجه به شرکت میرسد؛ اگر سهام موجود عرضه شود، وجه به سهامدار فروشنده تعلق میگیرد |
| وضعیت شرکت در زمان عرضه | ممکن است هنوز مراحل تأسیس یا افزایش سرمایه را تکمیل نکرده باشد | مراحل پذیرش، ثبت و درج نماد شرکت در بازار انجام شده است |
| امکان معامله فوری | معمولاً وجود ندارد و به تکمیل مراحل قانونی و معاملاتی وابسته است | پس از تخصیص سهام و بازگشایی نماد، امکان معامله وجود دارد |
| روش مشارکت | طبق اطلاعیه پذیرهنویسی، از طریق کارگزاری، بانک یا سامانه اعلامشده | معمولاً از طریق سامانه معاملات آنلاین کارگزاری |
| قیمت عرضه | ممکن است قیمت ثابت یا مطابق شرایط اعلامشده در اطلاعیه باشد | طبق روش تعیینشده در اطلاعیه عرضه، مانند ثبت سفارش یا روشهای دیگر |
| ریسک اصلی | طولانی شدن ثبت شرکت، تکمیل نشدن سرمایه یا تأخیر در قابل معامله شدن | نوسان قیمت پس از بازگشایی و احتمال کاهش قیمت در بازار |
| مثال | خرید سهام شرکت در حال تأسیس یا مشارکت در پذیرهنویسی افزایش سرمایه | خرید سهام یک شرکت برای نخستین بار هنگام ورود آن به بورس یا فرابورس |
سخن آخر
در این مطلب به شما گفتیم پذیره نویسی چیست و چه تفاوتی با عرضه اولیه دارد. همچنین درباره اهداف و مراحل پذیرهنویسی با شما صحبت کردیم و گفتیم به دو روش تعهد پذیره نویسی و تعهد کوشش انجام میشود. برای آشنایی بیشتر با این مفهوم مهم در بازار سرمایه مقاله بالا را از دست ندهید.



